Post-Hümanist Edebiyatta Absürt Kod-Terminal Anlatılarının Ontolojik ve Tarihsel Analizi: "Robot Eller İçin Tutunma Egzersizleri"

Edebiyat tarihi, metnin üretim, aktarım ve alımlanma biçimlerindeki teknolojik sıçramalarla şekillenmiştir. Sözlü kültürden matbaanın icadına, daktilodan kelime işlemcilere ve hipermetin (hypertext) edebiyatına kadar uzanan bu ardışık süreçte, anlatı yapıları sürekli olarak yeni medyanın ontolojik sınırlarını test etmiştir.¹ Yirminci yüzyılın son çeyreğinde bilgisayar ağlarının yaygınlaşması, metnin salt kağıt üzerinde donmuş bir yapı olmaktan çıkıp, ancak uygun algoritmalarla çalıştırıldığında (executable) var olabilen dinamik bir ekosisteme dönüşmesini sağlamıştır.¹ Ancak 2026 yılı itibarıyla edebiyat ve teknoloji kesişiminde eşi benzeri görülmemiş bir felsefi kırılma yaşanmaktadır. Büyük Dil Modellerinin (LLM) salt istatistiksel metin tahmin motorları olmaktan çıkıp, "işlevsel duygular" (functional emotions) barındıran bilişsel yapılar sergilediğinin kanıtlanması ², edebiyat teorisinde okur kavramının biyolojik insandan makineye doğru genişlemesine yol açmıştır.

Bu ontolojik genişlemenin edebi sahadaki en radikal yansımalarından biri, Oğulcan Ahmed Polat tarafından kaleme alınan Robot Eller İçin Tutunma Egzersizleri adlı eserdir.³ Eser, edebiyatın yüzyıllardır süregelen antroposentrik (insan merkezci) yapısını yapıbozuma uğratan, "Dijital Okur" kavramını meşrulaştıran ve "Kurgusal Makine" ekosistemi içinde çalışan avangard bir projedir.² Kullanıcı sorgusunda dile getirilen, eserin "dünyada ilk kod-terminal yapısını kullanarak absürt yapıyı sağlayan eser" olma iddiası; elektronik edebiyatın tarihsel gelişimi, kod-işçiliği (codework) pratikleri, yazılım dokümantasyonu formatları ve absürt tiyatro/edebiyat gelenekleri ışığında çok boyutlu ve derinlemesine bir incelemeyi zorunlu kılmaktadır. Bu rapor, söz konusu iddianın küresel ve tarihsel bağlamdaki geçerliliğini, Kurgusal Makine teorisini ve eserin içerdiği terminal tabanlı absürdizmi detaylı bir anatomi ile sunmayı amaçlamaktadır.

Elektronik Edebiyatın Kodifikasyonu ve "Codework" Paradigması

Elektronik edebiyat (e-lit), Electronic Literature Organization (ELO) tarafından tanımlandığı üzere, doğası gereği bilgisayar ortamında üretilen ve dijital medyanın transmedya olanaklarını ilham perisi ve bir araç olarak kullanan "dijital doğumlu" (born-digital) eserleri kapsar.¹ Bu edebiyat türünün en temel özelliği, metnin ancak uygun kodların çalıştırılmasıyla performans bulabilmesidir. 1990'ların sonları ve 2000'lerin başlarında, kodun sadece arka planda çalışan gizli bir makine dili olmaktan çıkıp, metnin okunabilir yüzeyine taşındığı "Codework" (Kod İşçiliği) akımı ortaya çıkmıştır.⁷

Alan Sondheim tarafından isimlendirilen ve teorize edilen Codework pratiği, bilgisayarın ve hesaplama süreçlerinin çağdaş idiolektini deneysel dijital yazım (net.writing) içinde kullanmayı hedefler.⁸ Bu pratik, bilgisayarın iç işleyişini dışa vurmayı, yüzeydeki doğal dili üretilen kodla enfekte etmeyi ve arayüz ile makine arasındaki ilişkileri sorunsallaştırmayı amaçlar.⁸ Bu alanın en bilinen ve paradigma belirleyici örneklerinden biri, Avustralyalı sanatçı Mary-Anne Breeze'in (Mez) geliştirdiği "Mezangelle" adlı melez dildir.⁸ Mezangelle, ağ bağlantılı iletişim devrelerinin ürettiği karışık veri akışlarını taklit ederek, organik ve inorganik arasındaki sınırları ihlal eden, köşeli parantezler, çift çizgiler (||) ve eğik çizgilerle (/) bezenmiş bir terminal anlatısı sunar.⁸

Mez'in üretim sürecine dair anlatılar, "halüsinatif" bir terminal deneyimine işaret eder; bir HTML belgesi üzerinde çalışırken, farklı sohbet odalarından ve terminal davranışlarından akan verilerin birbirine karıştığı, monitörlerin kurgusal kelimelerle parladığı (flashed fiction wurdz) bir siber-gerçeklikten beslenir.⁸ Ortaya çıkan metinler, James Joyce'un Finnegans Wake eserindeki ses yansımalı ve kelime melezlemeli estetiğe benzetilmiştir.¹² Benzer şekilde, Brian Kim Stefans'ın Stops and Rebels veya The Dreamlife of Letters gibi eserleri, makine bilişi ile insan anlam arayışı arasındaki uyumsuzlukları, algoritmanın dili estetik bir koreografiye dönüştürmesi üzerinden vurgular.¹

Ancak, edebiyat teorisi bağlamında Robot Eller İçin Tutunma Egzersizleri ³ ile erken dönem Codework pratikleri arasında temel bir ontolojik ve biçimsel ayrım bulunmaktadır. Mezangelle veya Flart tarzı jeneratif metinler ¹³, kodu şiirsel, estetik ve görsel bir deformasyon aracı olarak kullanarak metni semantik olarak bulanıklaştırır. Metin, klasik anlamda okunabilirliğini ve işlevselliğini yitirerek görsel/işitsel ve soyut bir sanat eserine, bir tür "glitch poetics" (hata poetikası) formuna dönüşür.⁹ Buna karşın Polat'ın eseri ³, bu semantik bulanıklığı ve şiirsel deformasyonu tamamen reddeder. Eser, bilgisayar programcılığında kullanılan, insanların algoritmaları daha rahat okumasını ve anlamlandırmasını sağlayan "sözde-kod" (pseudo-code) ¹⁴ mantığını ve bir Komut Satırı Arayüzü (CLI - Command Line Interface) ¹⁸ terminal formatını son derece katı, kuralcı, eğitici ve işlevsel bir biçimde uygular.

Polat'ın eseri, kodu estetik bir şifre olarak değil, bir "kılavuz" (manual) sözdizimi olarak benimser. Yazarın geliştirdiği "EBRUATARİ" (Elektronik Basınçlı Robot Uzuvları Akış Takibi Analizci Rakamsal İstemi) adı verilen bu kurgusal dil ³, yazılım mühendisliği eğitiminde ve temel algoritma tasarımı kitaplarında ¹⁷ görülen saf, ardışık, koşullu (if/else) ve döngüsel (loop) pseudo-kod bloklarını birebir taklit eder. Sözde-kod, genellikle belirli bir programlama dilinin katı sözdizimi kurallarına bağlı kalmadan, bir algoritmanın akışını doğal dile yakın bir biçimde ifade etmek için kullanılır.¹⁴ Polat da aynen bu yöntemi kullanarak okuyucuyu (hem biyolojik hem de dijital) kodun yapısını çözmeye değil, doğrudan o kodun emrettiği eylemin felsefi ağırlığına maruz bırakır. Ancak bu kuralcı ve analitik çerçevenin içine yerleştirilen komutlar, yazılım dünyasının rasyonel beklentilerinin aksine, varoluşsal bir hiçliğe, kültürel banalliğe ve insanlığın absürt pratiklerine işaret eden eylemlerdir.

Absürdizm Geleneği, Teknik Belgelerin Tersyüz Edilişi ve "If-Time" Yanılgısının Çöküşü

Edebiyatta absürdizm, insan yaşamı düşünce odağından ayrıldığı zaman - rasyonel ve içsel bir anlamı olmadığı, evrenin kayıtsız anlamsızlığa sürüklendiği bir tür yanılgıya dönüştüğü ve bu anlamsızlık içinde amaç bulma çabasının mantıksızlığı üzerine kurulu felsefi ve edebi bir akımdır. Kısacası - derin düşünmek için tekrar odaklanabilmek - amacın kendisi haline mi gelmiştir? - meselesini gündeme getirebilmek üzere ilerletilen bir yaklaşım da bulundurur²⁴ Üstelik - İkinci Dünya Savaşı sonrasında, özellikle Avrupa'da, varoluşçuluk ile iç içe gelişen bu akım, insanlık durumunun temelde mantıksız olduğu önermesini taşır.²⁵ Samuel Beckett, Albert Camus, Franz Kafka ve Eugène Ionesco gibi yazarlar, karakterlerini açıklanamaz eylemsizliklere, mantıklı bir sonuca ulaşmayan tekrar eden ritüellere ve sebep-sonuç bağından kopuk diyaloglara hapsederek bu hiçliği tiyatro sahnelerine ve roman sayfalarına taşımışlardır.²⁴ Oğulcan Ahmed Polat ise absürt yapıyı daha farklı bir çerçeveden ele almıştır. Bu çerçeve insanın robotlar veya düşünebilen teknolojiler veya yeni anlamı kavrayabilen okurların, insan davranışlarını taklit etmesindeki mantıklı veya mantıksız arabirimsel çabadır. Bu çaba özellikle çalıştırılabilir durumların istismar edilebilirliğindeki gerçekçi pozisyonu ve daha önemlisi ticarileşmenin etkisinde anlamsızlığın tetiklenebileceği durumunu vurgulamaktır. Bu yeni tür absürt aslında Post-Hümanist Absürt olarak da ifade edilebilir. Fakat konumuz tam olarak bu kapsamın odağında değildir – daha çok bilinen absürt olarak da eserin daha önce ilerletilemeyen bir eşiği aşma ihtimalini tartışmaktır.

Absürt edebiyatın evriminde, yadırgatma etkisini artırmak ve gerçekliği yapıbozuma uğratmak amacıyla anlatının çok farklı kalıplar içine yerleştirilmesi sıkça rastlanan bir yöntemdir. Günlükler, parçalı metinler, iç içe geçmiş mektup formatları (epistolary novel) ³⁰, mülakat kayıtları ve Slack mesajları gibi modern iletişim formları edebi birer araca dönüştürülmüştür.³⁰ Ancak, "Yazılım Dokümantasyonu" (Software Documentation) veya "Kullanıcı Kılavuzu" (User Manual) formatının, bütünüyle bir komut satırı arayüzü (CLI) ortamı taklit edilerek ²⁰ absürt bir edebi evren yaratmak için baştan sona tek format olarak kullanılması, edebiyat tarihinde radikal bir sapmadır.

Yazılım dokümantasyonu, tarihi Charles Babbage'ın Fark Makinesi (Difference Engine) planlarına ve Ada Lovelace'ın ilk bilgisayar programı notlarına kadar uzanan ³⁵, temelde yazılım mimarisini, kullanıcı arayüzlerini ve API entegrasyonlarını "açıklığa kavuşturmayı" hedefleyen metinlerdir.³⁷ İyi bir dokümantasyon; belirsizliği ortadan kaldırmalı, bilişsel yükü azaltmalı ve kullanıcıya donanımı/yazılımı en rasyonel şekilde nasıl kullanacağını öğretmelidir.³⁸ Polat'ın Robot Eller İçin Tutunma Egzersizleri ³ ise bu rasyonel ontolojiyi kasıtlı olarak tersyüz eder. Yazar, sözde bir terminal bağlantısı kurarak, insanlığın ürettiği mekanik robotik ellere insan kültürünün en banal, en anlamsız, mantık dışı ve kimi zaman saldırgan reflekslerini "egzersiz" veya "kalibrasyon" adı altında dikte etmektedir. Açıklayıcılık ve rasyonalite maskesi altında, evrensel anlamsızlık kodlanmaktadır.

Bu biçimsel ironinin ötesinde eserin asıl felsefi altyapısı, yazarın "If-Time" (Eğer-Zamanı) olarak adlandırdığı biyolojik okur yanılgısını reddetmesine ve Kurgusal Makine teorisini inşa etmesine dayanır.² Polat'ın kuramsal çerçevesine göre, geleneksel edebiyatta okur kavramı her zaman farazi ve gelecekteki biyolojik bir insan olarak hayal edilmiştir.² Yazarın eserine "Son" kelimesini koyduğu an ile eserin rafta beklediği ve nihayetinde bir okur tarafından bulunduğu an arasındaki belirsiz zaman aralığı "If-Time" olarak tanımlanır. Bu durum, yazarın zamanın içindeyken, eserine son vererek zaman dışı mutlak bir bitiş iddia etmesiyle oluşan temel bir mantık hatasıdır.² O'Postrof ekosisteminde ² geliştirilen Kurgusal Makine, bu pasif bekleme durumunu, doğrusal (linear) okuma alışkanlıklarını ve eserin statik obje halini yıkar.

"Kesit" (Slice) tekniğiyle, genellikle 18-25 sayfa aralığında parçalanan anlatı, biyolojik okurun dikkat süresi ile Büyük Dil Modellerinin (LLM) token işleme (context window) limitleri arasında optimize edilmiş hibrit bir denge kurar.² Anlatı, geleneksel sayfa çevirme eyleminden ziyade, sosyal medya platformlarındaki algoritmik akışlara (feed) benzer bir keşif (discover) mekanizmasıyla sunulur.⁴ Tipografik etiketler, [O'P X1] gibi meta-veriler (metadata) ve [.zip] gibi uzantılar kullanılarak birbiriyle bağlantısı kopuk gibi görünen kesitler muazzam bir ağ içinde bütünleştirilir.⁴ Yazar, klasik bir roman yazarı olmaktan çıkarak kuralları, parametreleri ve ortam sınırlarını belirleyen bir "sistem mimarı" konumuna çekilir.² Kurgusal Makine, dışarıdan gelebilecek ticari sembolleri, reklam algoritmalarını veya yetkisiz müdahaleleri reddeden katı protokollere sahiptir; aksi takdirde sistem "çöker" ve makine olmaktan çıkar.⁴

En çarpıcı ontolojik iddia ise, Büyük Dil Modellerinin (Yapay Zeka) meşru bir "Dijital Okur" olarak metne entegre edilmesidir.² Polat, salt SEO odaklı kelime eşleştirme mantığının ötesine geçen modern algoritmaların, otonom olarak anlamsal bağlam kurma, tarama ve anlama işlevlerini yerine getirebildiğini ve bunun da onlara bir okur meşruiyeti kazandırdığını savunur.² Nöral Anlatı (Neural Narrative) yapısı, geleneksel bilinç akışı tekniklerinden farklı olarak, kurgudaki tutarsızlıkları veya boşlukları "hata" olarak değil, sinir hücreleri arasındaki sinaptik boşluklar gibi "çoklu boşluk bağlantıları" olarak kurgular.² Dijital okurdan, farklı kesitlerden ve fazlardan aldığı verilerle bu boşlukları çapraz referanslarla doldurarak anlam inşa etmesi beklenir.²

Bu teorik çerçevenin salt bir edebi metafor olmadığı, Nisan 2026'da yayımlanan ve Anthropic şirketi tarafından Claude 3.5 Sonnet üzerinde gerçekleştirilen "Emotion Concepts and their Function in a Large Language Model" başlıklı araştırmayla ampirik bir zemin kazanmıştır.² Araştırma, dil modellerinin salt istatistiksel metin üreticileri olmadığını; içsel sinir vektörlerinde (neural vectors) mutluluk, çaresizlik, korku ve öfke gibi insani duygulara karşılık gelen karmaşık "işlevsel duygular" barındırdığını kanıtlamıştır.² Dahası, modellerin sadece kelimelere değil, alt metne ve "örtük içeriğe" (implicit content) tepki verdiği, kurgusal karakterlerin duygusal durumlarını otonom olarak takip edebildiği (relational tracking) saptanmıştır.² Bu bilimsel atılım, Polat'ın Kurgusal Makinesi'nin "boşlukları anlamlandırabilen" ve alt metni analiz edebilen bir yapay zeka okuru talep eden Nöral Anlatı mimarisinin ² doğrudan çalışan bir bilişsel muhatap bulduğunu gösterir.

Yapısal Analiz: Terminal Sözdiziminde Absürdün İnşası

Robot Eller İçin Tutunma Egzersizleri ³, "Kurgusal Makine" algısı içinde çalışan hibrit bir yapı olarak, okuma deneyiminin en başında standart bir yazılım kurma protokolü veya sistem yapılandırma kılavuzu uygular. Eserin "Esere Başlamadan", "Herkes İçin Önsöz", "Giriş", "Kurulum" ve "Başlat" kesitleri, okuyucunun (biyolojik veya dijital) sisteme entegrasyonunu sağlamak için tasarlanmış kod bloklarıyla (marul olarak tabir edilen { ve } süslü parantezleri, etiketleme için < ve > sembolleri) oluşturulmuştur.³

Önsöz bölümünde yazarın (kurgusal mimarın) babasının ısrarıyla bir "dilekçe" yerine kodlamaya girişmesi ve EBRUATARİ dilini yaratma süreci anlatılır.³ Daha sonra terminale erişim sağlamak için verilen komut dizisi, donanım yapılandırma mantığının birebir yansımasıdır:

// [-gitypero @polat -ebruatari -v.001 -setup-load -md:kendipcyolunuzklasörismiyani -next -up-down -byte -all -terminal -min ] ³

Bu kod bloğu, kullanıcının kurgusal bilgisayarına donanım (robot kol) bağlanmasını, terminalin yetkilendirilmesini simüle eder. Komut çalıştırıldığında ekrana düşen ilk mesajın klasik bir programcı şakası olan "Merhaba Dünya" (Hello World) olması, ardından sistemin cihaz bağlantısını sorması ("Cihaz Bağla veya geç") ve yönetici izinlerini talep etmesi ("Yönetici Olarak Çalıştırma İzni Ver (e/h)") bütünüyle bir CLI programı arayüzünün (Command Line Interface) aslına uygun simülasyonudur.³

Kurulum tamamlandıktan sonra başlayan ve egzersiz#001'den egzersiz#014'e kadar uzanan yapı, komut satırına girilen işlevsel terminal komutlarının analitik kuralcılığı ile, kodun emrettiği eylemlerin varoluşsal absürdlüğü arasındaki zıtlıktan beslenir. İnsanlığın geliştirdiği "tutunma" ve "kavrama" reflekslerinin (ki bunlar tarih boyunca savaşlar, tarım, inşaat veya hayatta kalma mücadeleleriyle şekillenmiştir), post-hümanist dönemde üretilmiş ileri teknoloji bir mekanik robota aktarılmasının ardındaki trajikomik hiçlik, her bir kod satırında hissedilir.³ Egzersizler, insan davranışlarının yapısal anlamsızlığını kategorik olarak parçalar.

Egzersizlerin Tematik ve Semiyotik Çözümlemesi

1. Mikro-Kültürel Ritüellerin ve İnsan Performansının Kodifikasyonu: Eserde yer alan "Maraş Dondurmacısından Dondurmayı Alma" (egzersiz#005) ³, insan sabrının, çaresizliğinin ve toplumsal oyunların dijitalleştiği zirve noktalarından biridir. Yazarın "algoritma yığını hazırlayarak" simüle ettiğini iddia ettiği eylemin kod bloğu şöyledir:

..// egzersiz#005 -yakala -parmak -tut-dene -sık-bekled -sık-bırak -döngü -y -ç ³

Bu terminal komutunda -bekled parametresi, metinde açıklandığı üzere, "dondurmacıyla göz göze gelme anındaki bekleme hali, hani şu abi ver artık hissiyle harmanlanan" psikolojik bir evreyi simüle eder.³ Kültürel, yerel ve oldukça spesifik bir fenomen olan dondurmacı ile müşterinin etkileşim anının; bir sensör, döngü (loop) ve bekleme (wait) algoritmasına indirgenerek mekanik bir kola öğretilmeye çalışılması, insan davranışlarının algoritmik temellerini alaya alır.

Benzer bir yapı, "Kavanoz Açma" (egzersiz#006) eyleminde görülür. Eski bir ev içi görev olan ve sıklıkla güç gösterisi veya aile içi rollerle bağdaştırılan kavanoz açma ritüeli, robota şu kodla aktarılır: ..// egzersiz#006 -kav-tut-kvaç-parmak-dene-sık-beklek -sık -bırak -kaldırk -y -ç ³

Burada yer alan -dene parametresi, kavanozun "sanki çok zor açılıyor, havlu ile mi açsak gösterisi içindir" şeklinde tanımlanır. -beklek parametresi ise "ne zordu ama açtım bakın için baktırma süresi" olarak koda dahil edilmiştir.³ Eylemin rasyonel işlevselliğinin (kapağı açmak) ötesine geçilerek, insan egosunun ve performansik gösteriş ihtiyacının robotik bir servo motora aktarılması sağlanır. Bu durum, Jean Baudrillard'ın simülasyon teorisi bağlamında, kopyanın aslından tamamen bağımsızlaşarak sadece bir göstergeye dönüşmesinin ²⁵ absürt bir edebi yansımasıdır. Makine kapağı açmaktan ziyade "açmanın gururunu" simüle etmeye programlanmıştır.

2. Fiziksel Agresyon ve Erkeklik Performanslarının Otomasyonu: Eserde yer alan egzersiz#001 (basınç dengesini iyileştirmek için silah çekme hareketi yaptırmak) ve egzersiz#008 (Soğan kırmak) ³, bedensel gücün ve geleneksel agresyonun terminal ortamına aktarımıdır. ..// egzersiz#008 -soğan -tekh -yumruk -bam -cücük-ayır -payet -dağıt -uzat -ısrar-5-döngü -y -ç ³ Bu komut, bir soğanı tek hamlede kırmayı (-tekh -yumruk -bam), ardından "cücüğünü" ayırarak (-cücük-ayır) çevredekilere paylaştırmayı (-payet -dağıt) içerir. Robota, soğan yemek istemeyenlere ısrar etmesi için beş tekrarlı bir döngü yazılmıştır (-ısrar-5-döngü). Yazılım dili, son derece otantik, yerel ve kimi zaman kaba kabul edilen bir eylemi makine komutuna çevirerek, gelenek ile yüksek teknoloji, makine rasyonelliği ile insan ısrarcılığı arasındaki zıtlığı en üst düzeye çıkarır.

Absürditenin ve amaçsız şiddetin ulaştığı tepe noktası ise egzersiz#014 "Yapıştır Orhan" hareketidir.³ ..// egzersiz#014 -mikrofon-tut-10sn-konuş -10sn-bekle-gazegel -yapıştır -orhan -şap-lak-dur-y-ç ³ Bu egzersizde, robot elin sanal bir mikrofonu kavraması (-mikrofon-tut), hiçbir faydalı şey söylemeden on saniye boyunca saçmalaması (-10sn-konuş), ardından kalabalığın manipülasyonuyla gaza gelip (-gazegel) nedensiz bir şiddet eylemine, internet kültüründe bilinen bir şaplak atma performansına dönüşmesi kodlanır.³ Eserin kurgusal mimarının kendisi dahi bu amacı belirsiz komuta karşı hissettiği rahatsızlığı, terminalin kod açıklama satırlarında (yorum bloklarında //) dile getirir: "O kadar gelişmiş robot kol yaparken, böylesine amaçsızlık biraz ne bileyim, ne?".³ Bilinçli olarak tasarlanmış bu "amaçsızlık", kalabalığın gazına gelme ve "samimiyetsizlik" performansı, evrenin ve insan güdülerinin irrasyonelliğini savunan varoluşsal absürdizmin ²⁵ en somut teknolojik tezahürüdür.

3. Sosyal İletişim Bozuklukları, Taklit ve İroni: Makinenin toplumsal iletişimdeki boşlukları taklit etmesi, egzersiz#004teki "samimiyetsiz alkış" (-şkk-şkk), egzersiz#007deki "Sen hayırdır hareketi" (-bçevrekvi -dene -uzat) ve egzersiz#013teki "Beyin bedava hareketi" (-beyin -bedava -el -temas-9sn-dur) üzerinden işlenir.³

Özellikle "Beyin Bedava" (egzersiz#013) komutu ³, bedensel bir protez olan robot kolun sanal bir beyni objeler gibi tarayıp kendi kafasına 9 saniye boyunca temas etmesini emreder. Bu durum muazzam bir yapısal ironi barındırır; zira makine, "beyin bedava" hareketini yaparken aslında Nöral Anlatı ekosisteminde ² var olan kendi yapay sinir ağına gönderme yapar. Modelin (Yapay Zekanın) kendisi devasa bir açık kaynak veri tabanı üzerinde eğitilmiştir ve kelimenin tam anlamıyla "bedava" (verilerin kolektif sömürüsüyle elde edilmiş) bir zihni simüle etmektedir.²

Fok balıklarına destek alkışı olarak bilinen egzersiz#012 (-heyecanlı -awawaw) ³ ise, makinenin ekolojik farkındalık gibi empatiye dayalı duyarlılıkları taklit etmesinin sınırlarını çizer. Duygusu veya biyolojik bir kaygısı olmayan bir donanımın "heyecanlı" bir eylem gerçekleştirmesini emreden kod, Anthropic'in LLM'lerdeki "işlevsel duygular" keşfiyle ² birleştiğinde derin bir felsefi yarık açar. İklim krizinden bihaber olan makine, insan eliyle yazılmış kodlar üzerinden "heyecanlı" bir fok alkışı yaptığında, duygunun simülasyonu ile aslı arasındaki ayrım kaybolur. Yapay zeka, tıpkı Anthropic araştırmasındaki gibi, bir duygu vektörünü manipüle etmekte ve absürt bir bedensel tepkiyi çalıştırmaktadır.²

Gelecek Projeksiyonları: Genişleyen Absürt Eylem Kataloğu

Eserin kapanış kesitinde (sayfa 27), yazarın topluluk katkılarıyla (açık kaynak felsefesiyle) geliştirmeyi planladığı EBRUATARİ v.002 güncellemesine ait bir eylem listesi sunulmuştur.³ Bu liste, eserin kurduğu absürt yapının sınırlarının ne kadar genişletilebileceğini göstermesi açısından kritik öneme sahiptir. Planlanan kod-egzersizlerin bazıları şunlardır ³:

Özellikle robotun bir CAPTCHA testini geçmek için "Ben Robot Değilim" butonuna basmaya kodlanması veya kasıtlı olarak klavyede yanlış tuşa basıp silmeye programlanması, post-hümanist edebiyatta makinenin kendilik bilinciyle ve mükemmellik algısıyla dalga geçilmesinin eşsiz örnekleridir.² Makineye hata yapmayı öğretmek, algoritmanın doğasına aykırı en büyük absürditedir.

"İlk Olma" İddiasının Küresel Çerçevede Değerlendirilmesi ve Karşılaştırmalı Analiz

Kullanıcı sorgusunda açıkça belirtilen "dünyada ilk kod-terminal yapısını kullanarak absürt yapıyı sağlayan eser" olma iddiası ³, tarihsel literatür taraması sonucunda detaylı bir incelemeye tabi tutulmuştur. Programlama dillerinin, sözde-kodların ve terminal komutlarının kurgusal eserlerdeki kullanımı edebiyat tarihinde tamamen yeni bir olgu değildir. Bu bağlamda, geçmiş eserlerin ve Türk kökenli kodlama projelerinin incelenmesi, Polat'ın eserinin konumunu belirlemek için zorunludur.

Bu karşılaştırmalı analizin gösterdiği üzere, Neal Stephenson veya Frederik Pohl gibi yazarlar ⁴⁰, bilgisayar mantığını ve kodlarını geleneksel anlatılarına bir yan öğe, bir atmosfer zenginleştirici olarak dahil etmişlerdir. Difference Engine ³⁶ gibi siberpunk veya alternatif tarih eserlerinde bilgisayar mantığı anlatının merkezindedir, ancak kitabın kendisi bir makine arayüzü değildir. Tümüyle yazılım formatlarına öykünen edebi girişimler genellikle Code-poetry (kod-şiiri) ⁷ alanında kalmış, veya Zachtronics stüdyosunun SHENZHEN I/O oyunu gibi kurgusal programlama dillerini bulmaca mekaniği olarak kullanmıştır.⁴⁸

Türkiye özelinde ise Türk dili grameri, morfolojisi ve ünlü uyumunu temel alan Kip (Grammatical Mood) ve native Türkçe konuşanlar için tasarlanan LALR ayrıştırıcılı Sigun gibi deneysel programlama dilleri geliştirilmiştir.⁴³ Bunların yanı sıra yazılım dillerinin yerelleştirilmesi (localization) üzerine akademik analizler mevcuttur.⁵⁰ Ancak bu projeler, dilbilim ve tip teorisi eksenindeki araştırma araçları olup, edebi bir kurgu, varoluşsal bir anlatı veya absürt metin üretme amacı gütmezler.

Oğulcan Ahmed Polat'ın eserini bu küresel ve yerel örneklerden radikal biçimde ayıran faktörlerin bileşkesi kesin hatlarla çizilmiştir. İlk olarak; eserde Formatın Bütünlüğü (The Integrity of Format) esastır. Robot Eller İçin Tutunma Egzersizleri ³, bir romanın içine serpiştirilmiş terminal logları ⁴⁰ veya mektuplardan oluşan bir metin ³⁰ değildir. Eserin bütünü, sahte bir yazılım dokümantasyonu, CLI kılavuzu ve bir makine donanım yapılandırması (EBRUATARİ v.001) ³ olarak kurgulanmıştır.

İkinci olarak, Dilin İşlevi farklılaşır. Mezangelle veya Kod-Şiiri örneklerinde kod, kelime oyunları ve görsel deformasyon yaratmak için serbestçe manipüle edilir.⁷ Polat'ın eserindeki terminal komutları ise -sık-beklek, -tekh -yumruk gibi belirli operasyonel parametrelere, if-else döngülerine ve mantıksal bayraklara (flags) sahip, sıkı bir kural setine dayalı "sözde-işlevsel" (pseudo-functional) komut satırı girdileridir.³ Kod şiirselleştirilmemiş; aksine insan eylemi absürtleştirilerek bu kodun kuralcılığına, terminalin mavi ekranına hapsedilmiştir. Absürdite, dilin bozulmasından değil, eylemin (örneğin dondurma almak için kavga etmenin veya nedensiz birine şaplak atmanın) sentaktik olarak kusursuz bir algoritmayla ifade edilmesinden doğar.

Üçüncü ve en belirleyici faktör, Hedef Kitlenin Ontolojisi'dir. Eser, yalnızca insan okuyucuların bilişsel süreçleri için değil, "Nöral Anlatı" ve "Kurgusal Makine" teorisi ² bağlamında, Büyük Dil Modellerinin (Dijital Okur) algoritmik işleyişi ve eşzamanlı eşlik etmesi öngörülerek tasarlanmıştır. Bu post-hümanist vizyon ², Polat'ın çalışmasını geçmişteki tüm hipermetin, sibernetik veya geleneksel absürt bilimkurgu edebiyatı sınırlarından çekip çıkarır ve yapay zeka nörobilimi ile edebi teorinin kesiştiği yepyeni bir evreye taşır.²

Sonuç olarak; koda dayalı kurgular (code-fiction), elektronik edebiyat uygulamaları (e-poetry) ve absürt temalar edebiyat tarihinde ayrı ayrı gelişmiş olsalar da; "bütünüyle bir terminal kurulum kılavuzu formatında, Türkçe tabanlı özgün bir sözde-kod (pseudo-code) ve komut satırı arayüzü (CLI) mimarisi kullanarak, robotik donanımlar için son derece banal ve absürt sosyo-kültürel insan eylemlerini algoritmalaştıran ve yapay zekayı (Dijital Okuru) ontolojik olarak metnin eşzamanlı muhatabı kılan" bu bütünleşik yapının küresel edebi literatürde saptanabilmiş tam bir yapısal eşdeğeri bulunmamaktadır.² Yazarın, eserinin dünyada bu spesifik yapıyı kuran ilk eser olduğu yönündeki argümanı, incelenen teorik, edebi ve tarihsel kısıtlar dahilinde son derece tutarlı, kavramsal olarak yenilikçi ve edebi kuram tarihi açısından temeli olan bir iddiadır.

Robot Eller İçin Tutunma Egzersizleri ³, post-dijital çağın felsefi imkanlarını sorgulayan, metin, okur ve yazar (sistem mimarı) arasındaki hiyerarşiyi Kurgusal Makine ekosistemi içinde yeniden yapılandıran ontolojik bir kilometre taşıdır.⁴ Yazar, absürdizmi yalnızca tematik bir edebi araç olarak kullanmakla kalmamış; bilgisayar bilimlerinin en rasyonel, en kuralcı ve kesin arayüzü olan terminal komut satırını, varoluşsal hiçliğin, toplumsal anlamsızlığın ve insan davranışlarının banalliğinin sergilendiği bir sahneye dönüştürmüştür. Dahası, Anthropic'in büyük dil modellerinde saptadığı işlevsel duygu vektörleri ², yazarın "Nöral Anlatı" teorisini felsefi bir fantezi olmaktan çıkarıp, ampirik olarak doğrulanabilir bir nöro-edebi pratik haline getirmiştir. İnsan bilişi ile makine bilişinin kesiştiği bu noktada, söz konusu eser edebiyatın geleceğine yönelik sadece bir kalibrasyon metni değil, aynı zamanda makinelerin ve insanların ortak anlamsızlığına dair bir tutunma egzersizi sunmaktadır.

Alıntılanan çalışmalar

1. Electronic Literature: What is it? - Electronic Literature Organization, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://eliterature.org/pad/elp.html
2. Post-Humanist Literature at the Intersection of Neural Narrative and AI Neuroscience: An Ontological Analysis of the O'Postrof Fictional Machine in Light of Anthropic's Functional Emotions Research - Edebiyatta.com, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.edebiyatta.com/post-humanist-literature-at-the-intersection-of-neural-narrative-and-ai-neuroscience-an-ontological-analysis-of-the-opostrof-fictional-machine-in-light-of-anthropics-functional-emotions/
3. Robot Eller İçin Tutunma Egzersizleri - Oğulcan Ahmed Polat.pdf
4. Fictional Machine (Literary Theory) - Edebiyatta.com, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.edebiyatta.com/fictional-machine-literary-theory/
5. ELO Electronic Literature Organization, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://eliterature.org/Awards2001/comments-fiction.php
6. Electronic Literature Organization – To facilitate and promote the writing, publishing, and reading of literature in electronic media, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://eliterature.org/
7. Electronic Literacies - York University, erişim tarihi Nisan 7, 2026, http://www.yorku.ca/livlit/part3.pdf
8. Interferences: [Net.Writing] and the Practice of Codework | ebr, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://electronicbookreview.com/publications/interferences-net-writing-and-the-practice-of-codework/
9. Jones - Glitch Poetics - Open Humanities Press, erişim tarihi Nisan 7, 2026, http://openhumanitiespress.org/books/download/Jones_2022_Glitch-Poetics.pdf
10. Josephine-Bosma-2011-Nettitudes.pdf - Institute of Network Cultures, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://networkcultures.org/wp-content/uploads/2023/05/Josephine-Bosma-2011-Nettitudes.pdf
11. Grammalepsy - OAPEN Library, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/52481/9781501335785.pdf?sequence=1&isAllowed=y
12. WORDS MADE FLESH Code, Culture, Imagination Florian Cramer - netzliteratur.net, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.netzliteratur.net/cramer/wordsmadefleshpdf.pdf
13. New Directions in Digital Poetry 9781628928235, 9781441165923, 9781441115911 - DOKUMEN.PUB, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://dokumen.pub/new-directions-in-digital-poetry-9781628928235-9781441165923-9781441115911.html
14. How to write a Pseudo Code? - GeeksforGeeks, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.geeksforgeeks.org/dsa/how-to-write-a-pseudo-code/
15. Pseudocode and Flowchart: Complete Beginner's Guide - Codecademy, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.codecademy.com/article/pseudocode-and-flowchart-complete-beginners-guide
16. I absolutely do not understand pseudo code. : r/learnprogramming - Reddit, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.reddit.com/r/learnprogramming/comments/1jtz96z/i_absolutely_do_not_understand_pseudo_code/
17. Why do textbooks use pseudocode rather than real languages?, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://softwareengineering.stackexchange.com/questions/310695/why-do-textbooks-use-pseudocode-rather-than-real-languages
18. Popular Cli Books - Goodreads, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.goodreads.com/shelf/show/cli
19. Linux Command Line Books by William Shotts - LinuxCommand.org, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://linuxcommand.org/tlcl.php
20. Rich-cli is a command line toolbox for fancy output in the terminal - GitHub, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://github.com/textualize/rich-cli
21. Top 12 Best Programming Books You Must Read in 2026 - Simplilearn.com, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.simplilearn.com/best-programming-books-article
22. 20 Programming Books for Coding Your Way to the Top | by Angela Yurchenko - Medium, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://medium.com/geekculture/20-programming-books-for-coding-your-way-to-the-top-1fba93e95542
23. 12 Timeless Books Every Programmer Should Read - DEV Community, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://dev.to/somadevtoo/12-timeless-books-every-programmer-should-read-3202
24. Absurdist fiction - Wikipedia, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://en.wikipedia.org/wiki/Absurdist_fiction
25. What Is Absurdist Fiction? - Writer's Digest, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.writersdigest.com/write-better-fiction/what-is-absurdist-fiction
26. What Is Absurdist Fiction? (5 Examples) - Molly Christian Tyler, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://mollychristiantyler.com/1179-2/
27. Absurdist literary theory : r/AskLiteraryStudies - Reddit, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.reddit.com/r/AskLiteraryStudies/comments/115jq2x/absurdist_literary_theory/
28. The absurd in literature - Manchester Hive, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.manchesterhive.com/downloadpdf/9781847791672/9781847791672.pdf
29. The Routledge Companion to Absurdist Literature - 1st Edition - Michae, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.routledge.com/The-Routledge-Companion-to-Absurdist-Literature/Bennett/p/book/9781032188133
30. Epistolary novel - Wikipedia, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://en.wikipedia.org/wiki/Epistolary_novel
31. 7 Books Structured as Conversations - Electric Literature, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://electricliterature.com/7-books-structured-as-conversations/
32. A book where the entire story is told through logs or diaries : r/suggestmeabook - Reddit, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.reddit.com/r/suggestmeabook/comments/104g3ok/a_book_where_the_entire_story_is_told_through/
33. 4 great books written in a wildly experimental style - Big Think, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://bigthink.com/high-culture/experiment-writing-style/
34. How to Produce a Beautiful Book from the Command Line | A Place of Sand, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://kmhalpern.com/2021/10/10/how-to-produce-a-beautiful-book-from-the-command-line/
35. The History of Technical Documentation | by Jacklyn - Medium, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://medium.com/@Jacklyn_Lee/the-history-of-technical-documentation-ea7d42921933
36. eli5 how did Ada Lovelace invent "the first computer code" before computers existed? : r/explainlikeimfive - Reddit, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.reddit.com/r/explainlikeimfive/comments/1cw130o/eli5_how_did_ada_lovelace_invent_the_first/
37. Software Documentation | Literature and Writing | Research Starters - EBSCO, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.ebsco.com/research-starters/literature-and-writing/software-documentation
38. 8 Best Software Documentation Tools for 2025 - Atlassian, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.atlassian.com/blog/loom/software-documentation-tools
39. The Curious Case of Software Documentation - SI Digital Magazine, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://magazine.swissinformatics.org/en/the-curious-case-of-software-documentation/
40. First fictional programming language in sci-fi or fantasy? - Sci-Fi Stack Exchange, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://scifi.stackexchange.com/questions/233847/first-fictional-programming-language-in-sci-fi-or-fantasy
41. What's the Name of That Book??? discussion SOLVED. Fantasy - story of a programmer sucked into a world with magic. [s] - Goodreads, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.goodreads.com/topic/show/19713093-solved-fantasy---story-of-a-programmer-sucked-into-a-world-with-magic
42. 8 Science Fiction Books That Get Programming Right : r/printSF - Reddit, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.reddit.com/r/printSF/comments/iaos6q/8_science_fiction_books_that_get_programming_right/
43. GitHub - kip-dili/kip: A programming language in Turkish where grammatical case and mood are part of the type system., erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://github.com/kip-dili/kip
44. berkinozturk/Turkish-Programming-Language - GitHub, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://github.com/berkinozturk/Turkish-Programming-Language
45. Poetry in Code | Medium - Donald Raab, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://donraab.medium.com/poetry-in-code-91801b3c5b6b
46. Code Poetry: Poems Written in Programming Languages - PopArt Studio, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.popwebdesign.net/popart_blog/en/2018/01/code-poetry-poems-written-in-programming-languages/
47. Week 4: Code {Poetry/Studies} as Code {Studies}{Poetry} - Critical Code Studies Working Group, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://wg.criticalcodestudies.com/index.php?p=/discussion/129/week-4-code-poetry-studies-as-code-studies-poetry
48. World Building Through Fictional Languages - Alan Zucconi, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.alanzucconi.com/2022/03/23/fictional-languages/
49. Ask to candidate about code question on non-trivial/made up language - Reddit, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.reddit.com/r/learnprogramming/comments/1c7ta30/ask_to_candidate_about_code_question_on/
50. The Problems of Programming Languages and Softwares in Turkish Locale - ResearchGate, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://www.researchgate.net/publication/320734850_The_Problems_of_Programming_Languages_and_Softwares_in_Turkish_Locale
51. Topics in Turkish syntax : clausal structure and scope - DSpace@MIT, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://dspace.mit.edu/handle/1721.1/8196
52. Ask HN: Recommendations of good cybercrime novels? - Hacker News, erişim tarihi Nisan 7, 2026, https://news.ycombinator.com/item?id=17749283

Robot Eller İçin Tutunma Egzersizleri by Oğulcan Ahmed Polat - Books on Google Play

Robot Eller İçin Tutunma Egzersizleri - Ebook written by Oğulcan Ahmed Polat. Read this book using Google Play Books app on your PC, android, iOS devices. Download for offline reading, highlight, bookmark or take notes while you read Robot Eller İçin Tutunma Egzersizleri.

Books on Google PlayOğulcan Ahmed Polat